8’inci DSS Özel Sayısı: Gemi-Helikopter Harekât Sınırları ve Güverte Arayüz Pilot Efor Skalası Haritaları için Bir Mühendislik Yaklaşımı – MSI Dergisi: Türk Savunma ve Havacılık Sanayisinin Güncel Referans Bilgi Kaynağı ve Yenilik Habercisi

8’inci DSS Özel Sayısı: Gemi-Helikopter Harekât Sınırları ve Güverte Arayüz Pilot Efor Skalası Haritaları için Bir Mühendislik Yaklaşımı

30 Kasım 2017

MSI Dergisi’nin, medya sponsorluğunu üstlendiği 8’inci Deniz Sistemleri Semineri için hazırlamış olduğu, içerisinde haber, analiz, makale ve söyleşilerin yer aldığı 151’inci özel sayısında yayımlanan “Gemi-Helikopter Harekât Sınırları ve Güverte Arayüz Pilot Efor Skalası Haritaları için Bir Mühendislik Yaklaşımı” başlıklı tanıtıcı makale, MSI Dergisi’nin İnternet sitesinde paylaşılmıştır:

 

Helikopter gibi bir hava aracının, bir su üstü platformu etrafında yapacağı; iniş, kalkış, havada ikmal gibi manevralar esnasında, bu platformun su üstünde kalan yapısının esen rüzgârın akışını bozması ve baca gazlarının da etkisi sonucu, helikoptere gelen hava akışı, düzgünlüğünü kaybetmektedir. Su üstü platformlarının kısıtsız görev yapması istenen, deniz durumu 4 ve 5’te ortaya çıkan hava akımı da hava aracının manevrasına doğrudan etki etmektedir. Ayrıca, belirli durumlarda, yüzey etkisi de işin içine girmektedir. Bu etkinin incelenmesi ve hangi koşullar altında emniyetli harekât yapılabileceğinin belirlenmesi için, SHOL (Ship-Helicopter Operation Limits / Gemi-Helikopter Operasyon Limitleri) ve DIPES (Deck Interface Pilot Effort Scale / Güverte Etkileşimi Pilot Efor Ölçeği) haritalarının çıkartılması gerekmektedir.

SHOL haritası, helikopterin kendi aklı varmış gibi manevra yapması durumunda, fiziksel şartlarını sonuna kadar kullanarak, su üstü platformu üzerinde manevra yapabileceği bölgenin çıkartıldığı çalışmadır. Şekil 1’de, sol tarafta yer alan haritada kırmızı çizgi ile belirtilen bölge, AH-1G Cobra helikopteri için, SFS2 Basit Fırkateyn Modeli kullanılarak hesaplanan, emniyetli manevra sahasını göstermektedir. DIPES haritası ise helikopteri bir insanın kullandığı koşullarda, pilotun inerken ne kadar zorlanacağının belirlendiği haritayı ortaya koyar.

NATO üyesi ülkelerin helikopter harekâtı icra edecek olan gemilerinin, yukarıda belirtilen haritalara sahip olması istenmektedir. NATO üyesi ülkelerin gemilerine ait bu haritalar, “NATO – STANAG 1471 HOSTAC SHIP HELICOPTER OPERATING LIMITS (SHOL)” dokümanında yayınlanmaktadır. Bu haritaya sahip olmayan gemiler, bahse konu doküman içerisinde yer alan ve geminin harekâtını çok kısıtlayan genelleştirilmiş bir SHOL haritasına uygun olarak, helikopter manevrası esnasında, rota değişimi yapmak zorunda kalmaktadır. Eğer gemi, bu haritaya uygun olarak konum almaz ise helikopter pilotu, gemi üzerine inmeyi, ikmal yapmayı, vb. manevraları reddedebilir.

Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir husus ise bilgisayar destekli akışkanlar hesaplaması ile bulunan ve su üstü platformunun uçuş güvertesinin çeşitli rüzgâr koşullarındaki durumunu gösteren “Gemi Hava İzi”nin, SHOL ve DIPES haritaları ile karıştırılmaması gerektiğidir. Bilgisayar destekli akışkanlar hesaplaması ile bulunan Gemi Hava İzi, SHOL ve DIPES haritaları için yapılması gereken ön çalışmalardan sadece bir tanesidir ve yeterli değildir.

Hexagon Studio öz kaynaklarıyla hazırlanan helikopter dinamik modelinin ve gemi hesaplamalı akışkanlar dinamiği modelinin, TH-100 Helikopter Temel Eğitim Simülatörüne yazılım entegrasyonu yapılması ve oluşturulan SHOL ve DIPES haritalarının iniş/kalkış manevralarına olan etkisi, IDEF 2017 fuarında da sergilenmişti.

Şekil 1’de, üstte yer alan resim, helikopterin baş ve kıç istikametinde yapmakta olduğu iniş manevrası sırasında, simülatörden alınan görüntüyü temsil etmektedir. Alttaki resimde ise bu manevrada kullanılan SHOL haritası yer almaktadır.

Şekil 1. Baş ve kıç istikametinde iniş manevrası ve SHOL haritası.

Hexagon Studio, önümüzdeki dönemde Deniz Kuvvetleri Komutanlığının envanterine girecek olan; geleceğin TCG ANADOLU’sunda, TF-2000 hava savunma fırkateynlerinde ve İ sınıfı fırkateynlerde, bu haritaların çıkartılmasında rol almayı hedefliyor.

177 toplam görüntüleme, 2 bugünkü görüntüleme