8’inci DSS Özel Sayısı: Türkiye’nin Milli Sonoboyu – ASELBUOY – MSI Dergisi: Türk Savunma ve Havacılık Sanayisinin Güncel Referans Bilgi Kaynağı ve Yenilik Habercisi

8’inci DSS Özel Sayısı: Türkiye’nin Milli Sonoboyu – ASELBUOY

17 Kasım 2017

MSI Dergisi’nin, medya sponsorluğunu üstlendiği 8’inci Deniz Sistemleri Semineri için hazırlanan, içerisinde haber, analiz, makale ve söyleşilerin yer aldığı 151’inci özel sayısında yayımlanan “Türkiye’nin Milli Sonoboyu: ASELBUOY” başlıklı tanıtıcı makale, MSI Dergisi’nin İnternet sitesinde paylaşılmıştır:

 

ASELSAN, 2006 yılından itibaren, sualtı akustik sistemler alanında çalışmaya başlamış; bu doğrultuda önemli yatırımlar gerçekleştirmiş ve HIZIR-Suüstü Gemileri için Torpido Karşı Tedbir Sistemi, ZARGANA-Denizatılar için Torpido Karşı Tedbir Sistemi, ZOKA-Dekoy Ailesi, KULAÇ-İskandil Sistemi, ASİST-İntersept Sonar Sistemi gibi çeşitli özgün ürünler geliştirmiştir. ASELSAN, torpido karşı tedbir ve sonar sistemleri konusundaki faaliyetlerinin en yeni halkalarından biri olarak milli sonoboy geliştirme çalışmalarına, öz kaynakları ile 2015 yılı son çeyreğinde başlamıştır.

 

Sonoboylar; denizaltı savunma harbi, arama-kurtarma ve sualtı akustik araştırma gibi çeşitli amaçlarla kullanılmak üzere, hava ve suüstü platformlarından atılabilen, sarf edilebilir sonar sistemleridir. İlk olarak, İkinci Dünya Savaşı sırasında, denizaltı tehditlerinin havadan tespit edilebilmesi amacıyla geliştirilmeye başlanmışlardır. Sualtı akustik çalışma alanının, radyo haberleşmesi ile birleştirildiği sonoboylar, özellikle hava platformları için, maliyet etkin sualtı tespit yeteneği sunan sistemler olarak ortaya çıkmıştır.

Sonoboyların temel bileşenleri; faydalı yük olarak adlandırılan pasif/aktif akustik sensörler, özel amaçlı diğer sensörler, kablo, süspansiyon ve askıda kalma yapıları ile şamandıraya entegre anten, alıcı/verici ve güç birimleridir. Günümüzde kullanımda olan sonoboylar, genel olarak; pasif, aktif ya da özel amaçlı sonoboylar olmak üzere, üç başlık altında incelenebilir.

Pasif sonoboylar; suyla temas ettikten sonra çalışmaya başlayan, yalnızca dinleme yapan ve topladığı akustik bilgiyi, radyo haberleşmesi ile merkezdeki platforma (genellikle kendisini atan platform) gönderen, sarf edilebilir, pasif sonar sistemleridir. Denizaltıların veya suüstü gemilerinin pervane gürültüsü ile acil durum pinger tonları gibi sesler, pasif sonoboylar tarafından dinlenebilmektedir.

Aktif sonoboylar; sualtında çeşitli frekanslarda ve darbe şekillerinde akustik yayın yapabilen ve bu aktif yayının yankılarını dinleyebilen, sarf edilebilir, aktif sonar sistemleridir. Aktif sonoboylar, özellikle hava platformları tarafından, akustik tespit amaçlı aktif sonar olarak tek başlarına kullanılabilecekleri gibi, farklı pasif sonar sistemleriyle entegre şekilde, bi-statik ya da multi-statik sonar operasyonlarında, kaynak olarak da kullanılabilmektedir. Bi-statik ve multi-statik sonar operasyonlarında, bir adet aktif kaynaktan yayın yapılarak farklı pasif sensörler ve dizinlerden dinleme yapılmaktadır. Dinleme yapan sensörler, pasif sonoboylar olabileceği gibi, çekili pasif sonar dizinleri gibi, daha karmaşık yapılar da olabilmektedir.

Özel amaçlı sonoboylar ise derinliğe göre sıcaklık ya da tuzluluk değişimleri gibi bilimsel araştırma verilerinin toplanması ya da arama-kurtarma amaçları için özelleştirilmiştir.

 

 

ASELSAN tarafından, hava platformları ve suüstü platformlarından atılabilecek şekilde geliştirilen ASELBUOY, dünyada en çok kullanılan sonoboy çeşidi olan; DIFAR tipi, NATO-A boyutunda, pasif yönlü bir sonoboydur. ASELBUOY, çalışma süresi boyunca, yönlü DIFAR sensörü aracılığıyla sualtı ortamından aldığı akustik bilgiyi, radyo haberleşmesi ile VHF kanalı üzerinden, hava ya da suüstü platformlarına, anlık olarak gönderebilmektedir. Çalışma derinliği, çalışma süresi ve VHF haberleşme kanalı, atılma öncesinde, ASELBUOY üzerinde bulunan kullanıcı arayüzünden programlanabilmektedir. İstenildiği durumda, çalışma süresi ve VHF haberleşme kanalı, merkezi platform tarafından, yine radyo haberleşmesi aracılığıyla uzaktan değiştirilebilmektedir. Sarf edilebilir bir sistem olan ASELBUOY, görev süresi sonunda, radyo yayınını keserek kendisini batırmaktadır. ASELBUOY’un genel özellikleri, Tablo 1’de verilmiştir.

 

ASELBUOY, özellikle hava platformlarının, düşman denizaltılarını önceden tespit edebilmesi amacıyla kullanılabileceği gibi, su yüzeyine çok sayıda dökülerek üçgenleme metoduyla tehdit denizaltıların konumlarının belirlenmesi amacıyla da kullanılabilmektedir.

ASELSAN tarafından geliştirilen ve testleri tamamlanan DIFAR sensör, iki-boyutlu bir vektör sensör olarak 5-2.400 Hz bandında akustik bilginin yanı sıra kerteriz bilgisi de sağlamakta ve çoklu sensör sinyal işlemesi ile konumlandırmaya imkân vermektedir. DIFAR sensör, birbirine dik iki eksende çalışan bir mekanik ivmeölçer yapısından ve tüm yönlü hidrofondan oluşmaktadır. İvmeölçerler ASELBUOY’a, tespit kabiliyetinin yanı sıra sensör içerisine entegre pusuladan gelen veri ile manyetik kuzeye referanslı kerteriz bilgisi sağlayarak konumlandırma yeteneği de kazandırmaktadır.

ASELBUOY’un tüm bileşenleri, akustik DIFAR sensörü dâhil, ASELSAN tarafından tasarlanmıştır. ASELBUOY tasarımında, sistemin yurt içinde kolaylıkla üretilebilme özelliği, ön planda tutulmuştur.

 

Mevcut durumda ASELSAN, tasarım doğrulama çalışmaları kapsamında; laboratuvar, rüzgâr tüneli, gölet, havuz ve deniz testlerini gerçekleştirmiş; bu testlerden elde ettiği geri bildirimlerle ASELBUOY’u, suüstü platformlarından atılabilecek ürün seviyesinde olgunlaştırmıştır.

Suya atılan ASELBUOY’un şamandıra aktivasyonu sonrasında, kablo ve süspansiyon yapısının, akustik sensör ile birlikte, sualtında istenilen derinlikte stabil kalması sağlanmıştır. DIFAR sensörden alınan akustik veriler, standart sonoboy VHF kanallarından frekans modülasyonu ile yayınlanmakta ve bu yayınlar, suüstü platformunda konuşlu sonoboy alıcıları tarafından alınmaktadır. ASELSAN, önümüzdeki dönemde, ASELBUOY’larını hava platformundan atmak suretiyle sahadaki testlerini tamamlamayı ve öz kaynakları ile başlattığı “Pasif Sonoboy Geliştirme Projesi” kapsamında, seri üretime hazır hâle gelmeyi planlamaktadır.

ASELSAN, pasif yönlü ASELBUOY ile milli sonoboy ürün ailesinin ilk bireyini ülkemize kazandırmak üzere sona yaklaşmıştır. Kısa vadede, sonoboy atan platformlarda kullanılabilecek “Sonoboy Merkezi Sinyal İşleme Sistemi”nin yanı sıra “Aktif Sonoboy” geliştirilmesi için ön tasarım çalışmalarına başlanmıştır. “Sonoboy Merkezi Sinyal İşleme Sistemi” ile pasif/aktif sonoboyların, ASELSAN’ın HIZIR sistemi ile birlikte, bi-statik ve multi-statik sonar operasyonlarda kullanılması hedeflenmektedir

636 toplam görüntüleme, 2 bugünkü görüntüleme