HAVELSAN’ın Sivil Havacılık Alanındaki Simülasyon ve Bilişim Faaliyetleri Hız Kesmiyor – MSI Dergisi: Türk Savunma ve Havacılık Sanayisinin Güncel Referans Bilgi Kaynağı ve Yenilik Habercisi

HAVELSAN’ın Sivil Havacılık Alanındaki Simülasyon ve Bilişim Faaliyetleri Hız Kesmiyor

26 Mart 2019

Aycan OKAN / aokan@havelsan.com.tr

Sistem Mimarı, HAVELSAN Eğitim ve Simülasyon Teknolojileri Genel Müdür Yardımcılığı

 

MSI Dergisi’nin 174’üncü sayısında yayımlanan analiz, derginin İnternet sitesinde paylaşılmıştır:

 

Giriş

Dünyadaki ilk beş simülatör üreticisi arasında yer alan HAVELSAN, eğitim teknolojileri ve simülatör sistemleri alanındaki büyük rekabetin önemli bir oyuncusu olma özelliğini taşımaktadır. HAVELSAN; sentetik, yarı sentetik ve gerçek sistemlerin birlikte kullanımı ile başta savunma ve güvenlik alanlarında olmak üzere eğitim, analiz, test ve değerlendirme sistemleri geliştirmektedir. Askeri alanda, yirmi yılı aşkın süredir, en başta Türk Silahlı Kuvvetlerinin çeşitli birimlerininkiler olmak üzere, dost ve müttefik ülkelerin eğitim, analiz, test ve değerlendirme ihtiyaçlarını etkin bir şekilde karşılamak amacıyla çalışmalarını sürdürmektedir. Bu kapsamda HAVELSAN; sabit kanatlı, döner kanatlı ve insansız çeşitli hava platformları ve sualtı, suüstü ve kara platformları için yüksek doğruluk derecesinde; taktik ve ferdi görev, mürettebat eğitim, silah sistemleri ve mühendislik simülatörleri geliştirmektedir. Ayrıca, hava savunma, elektronik harp, test ve eğitim sistemlerine ilişkin çözümleri de hayata geçirmeye devam etmektedir.

HAVELSAN, planlamadan komuta kontrol, müşterek harekat ve eğitime kadar farklı senaryolarda, canlı platform ve sistemler ile simülatörler arasında, ağ bağlantılı sentetik ortamda Canlı-Sanal-Yapısal (C-S-Y) simülasyon teknoloji ve çözümleri ile askeri sektöre hizmet etmektedir. Bu çözümler, yönetici ve komuta kademelerine, gerçek ve eş zamanlı olarak yüksek derece izleme ve kontrol yeteneği de sağlamaktadır. HAVELSAN ayrıca, Türk Silahlı Kuvvetlerinin envanterinde bulunan platformların simülatörlerinin üreticisi olarak, eğitim ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik müşteriye özel eğitim hizmetleri de sağlamaktadır.

HAVELSAN tarafından geliştirilen Boeing 737-800NG Tam Uçuş Simülatörü, Türk Hava Yolları A.O.’nın kullanımına girdi ve yeni pilotları yetiştirmeye başladı.

 

HAVELSAN, askeri alanın yanında sivil alanda, özellikle sivil havacılık alanında, eğitim ve bilişim sistemlerinde de güvenilir ve son teknolojiyi kullanan çözümler sunmak için önemli ve kritik adımlar atmakta; bu alanda çeşitli projelere yönelik çalışmalar gerçekleştirmektedir. Bu makalede, sivil havacılık alanındaki simülasyon ve bilişim projelerimiz olan ve Türk Hava Yolları A.O. için üretilen Uçuş Simülatörleri, Kabin İçi Eğlence Sistemleri ve Hava Trafik Meydan Kontrol ve Yaklaşma / Yol Kontrol Radar Simülatörleri (atcTRsim) hakkında bilgi verilmesi hedeflenmiştir.

 

Türk Hava Yolları A.O. Uçuş Simülatörleri

HAVELSAN, ülkemizin bayrak taşıyıcı milli havayolu şirketi Türk Hava Yolları A.O. ile ilk yerli sivil tam uçuş simülatörünün; tasarım, geliştirme, üretim, entegrasyon ve test faaliyetlerini gerçekleştirmek için, 2016 yılının ikinci çeyreği içinde bir sözleşme imzalamıştır. Bu kapsamda, pilotların intibak, tekamül ve yenileme eğitimlerinin maliyet etkin ve gerçeğe en yakın şekilde yapılmasına imkan veren Boeing 737-800NG Tam Uçuş Simülatörü, HAVELSAN tarafından geliştirilmiştir. Simülatör, ilgili otorite tarafından, 2018 yılı ilk çeyreğinde yapılan testler ve gerçekleştirilen inceleme süreci neticesinde, Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) CS-FSTD-A FFS Level D sertifikasını almaya hak kazanmasının ardından, İstanbul Yeşilköy’de yer alan Türk Havayolları A.O. Yeni Uçuş Eğitim Merkezi’nde kullanıma sunulmuştur.

Bu tam uçuş simülatörü ile birlikte:

  • Yüksek sadakat seviyesinde fizik temelli aerodinamik simülasyon modeli,
  • Uçakta mevcut bulunan uçuş ve aviyonik sistemlerin yüksek sadakat seviyesinde işlevsel benzetimi ve
  • Arızaların ve acil durumların gerçekçi simülasyonu ile normal ve acil durum koşullarının eğitimleri,

pilotlara etkin bir biçimde verilebilmektedir. Duman jeneratörü sistemi ile kokpitte duman görülen arıza türlerinin simülasyonunda, gerçekçilik hissiyatı arttırılmaktadır. Geniş açılı ve yüksek çözünürlüklü görüntü sağlayabilen küresel görüntüleme sistemi, yüksek benzerlik seviyesindeki kumanda yükleme sistemi ve 6 serbestlik derecesindeki (6-DOF) hareket sistemi kullanılarak kalkış, aletli ve görerek seyrüsefer, yaklaşma, piste tekerlek koyma ve havalanma (“touch and go”) ve iniş eğitimleri, gerçekçi bir biçimde yerine getirilebilmektedir. Gerçek uçaktakinin birebir benzetimi olan kokpit ortamında; dahili kontroller, motor çalıştırma, taksi ve rule usulleri, kalkış öncesi ve iniş sonrası kontroller ve motor durdurma eğitimleri de gerçekleştirilebilmektedir.

atcTRsim, hava trafik kontrolörlerini eğitiminde yoğun olarak kullanılıyor.

 

HAVELSAN, Türk Hava Yolları A.O. için ürettiği Boeing 737-800NG tam uçuş simülatörünün başarısı ile sivil havacılık alanında değişik uçak tip ve modelleri için uçuş simülatörleri geliştirmeye devam etmeyi stratejik hedefleri arasına alarak çalışmalarını yoğun bir biçimde sürdürmektedir. Bu doğrultuda, Türk Hava Yolları A.O. ile 2018 yılının son çeyreğinde yeni bir sözleşme imzalamıştır. Bu kapsamda, 3 adet Airbus A320 NEO/CEO Tam Uçuş Simülatörü ve 2 adet Boeing 737 MAX Tam Uçuş Simülatörü, HAVELSAN tarafından, Türk Hava Yolları A.O. için milli ve yerli olarak geliştirilecektir. Bunlara ilave olarak, 3 adet A320 Uçuş Eğitim Cihazı ve 3 adet Boeing 737 MAX Uçuş Eğitim Cihazı da bu sözleşme kapsamında HAVELSAN tarafından üretilecektir. Geliştirilecek olan toplam 5 adet tam uçuş simülatörü, EASA CS-FSTD-A FFS Level D seviyesinde sertifikalandırılacaktır. Toplam 6 adet uçuş eğitim cihazı da EASA CS-FSTD-A FTD Level I seviyesine uygun bir biçimde geliştirilecektir. Bu tam uçuş simülatörleri ve uçuş eğitim cihazlarının tümü, Türk Hava Yolları A.O. Yeni Uçuş Eğitim Merkezi’ne kurulacaktır.

HAVELSAN tarafından geliştirilen Boeing 737-800NG Tam Uçuş Simülatörü

 

Kabin İçi Eğlence Sistemleri

HAVELSAN ile Türk Hava Yolları Teknik A.Ş. arasında 2012 yılında imzalanan “Stratejik İş Birliği Genel Prensipler Anlaşması” ile başlayan proje bazlı iş ortaklığı neticesinde, özellikle yerli ve milli uçak içi eğlence (In-Flight Entertaintment / IFE) sistemleri alanında önemli çalışmalara imza atılmıştır. Bu çerçevede, 2014 yılında, Kablosuz IFE’nin ilk prototipi tamamlanmış ve anlaşmaya, Koltuk Arkası IFE prototipi geliştirilmesi eklenmiştir. 2015 yılında, Kablosuz IFE için EASA onayı alınmış ve 2016 yılında, Türk Hava Yolları A.O.nın açmış olduğu Kablosuz IFE ve Tablet IFE ihalesi kazanılmış; aynı yıl içerisinde, tablet IFE yolcuların kullanımına sunulmuştur. Koltuk Arkası IFE kapsamında, Türk Hava Yolları A.O.nın yeni ve eski uçaklarının Koltuk Arkası IFE ihalelerine, yabancı firmalara rakip olarak dahil olunması; Boeing ve Airbus platformları için “Line Fit” (üretim hattında entegrasyon) çalışmalarının yürütülmesi planlanmaktadır. İlk aşamada, Türk Hava Yolları A.O.nın 2022 yılında filosuna katacağı 45 adet uçak için, Koltuk Arkası IFE ihalesi kazanılmış durumdadır.

Türk Hava Yolları A.O.’nın uçaklarında, kabin içi eğlence sistemlerini, HAVELSAN-Türk Hava Yolları Teknik A.Ş. ortaklığıyla kurulan CORNEA Aerospace sağlayacak.

HAVELSAN ve Türk Hava Yolları Teknik A.Ş. iş birliğiyle Türk mühendisleri ve teknisyenleri tarafından yerli ve milli olarak geliştirilen kablosuz uçak içi eğlence sisteminin ilk kullanıcısı, Türk Hava Yolları A.O. olmuştur. İlk etapta, Türk Hava Yolları A.O.nın koltuk arkası özel ekranları olmayan 44 dar gövde yolcu uçağında uygulanan sistemle yolcular, kişisel elektronik cihazları (akıllı telefon, tablet, notebook) üzerinden uçak içi eğlence sistemine bağlanabilmekte ve bu sistem için özel hazırlanan medya içeriğini görüntüleyebilmektedir. Kablosuz uçak içi eğlence sistemi aracılığıyla yolcular, 250’den fazla film, 700’den fazla TV program içeriği, 2.000’i aşkın albümde yer alan 19.000’den fazla şarkıya erişim sağlayabilmektedir. Ayrıca kayan harita üzerinde gösterilmekte olan uçuşu takip edebilmekte ve uçuşla ilgili bilgilere ulaşabilmektedir. Tüm bu çalışmalar esnasında, sivil uçak platformlarında aviyonik sistemleri geliştirme süreci; sistemlerin ve ekipmanların emniyet değerlendirme analizleri ile ilgili rehberlere; yazılım geliştirme faaliyetleri ile ilgili standartlarla uyumlu bir şekilde yürütülmüştür.

Tüm bu çalışmaların, bundan sonra, HAVELSAN ile Türk Hava Yolları Teknik A.Ş.nin ortak girişim şirketi olan CORNEA Aerospace üzerinden devam etmesine karar verilmiştir. 2018 yılının ilk yarısında, iki şirket tarafından Rekabet Kurumu’na yapılan başvuru, aynı yılın ikinci yarısı içerisinde onaylanmış ve müteakiben 2018 yılının son çeyreğinde şirket resmen kurulmuştur. Yeni şirketin unvanı, “Cornea Havacılık Sistemleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.” olarak belirlenmiş olup kabin içi eğlence, kabin içi internet ve sivil havacılık bilişim teknolojileri alanında faaliyet göstermesi planlanmaktadır. Yerli hava yolu firmalarının yanı sıra yabancı hava yolu firmaları da şirketin hedef müşterileri olarak öngörülmektedir. Ülkemiz havacılık sektörü, bu yeni ortak girişim şirketi sayesinde, sivil havacılık bilişim teknolojileri alanında faaliyet gösteren önemli bir oyuncu kazanmış olacaktır.

atcTRsim’in kaynak kodları ile birlikte tüm kullanım, satış ve geliştirme hakları, HAVELSAN’a devredildi.

 

Hava Trafik Meydan Kontrol ve Yaklaşma/Yol Kontrol Radar Simülatörleri

HAVELSAN, 2015 yılının üçüncü çeyreğinin sonlarında, TÜBİTAK BİLGEM ile imzaladığı sözleşme kapsamında, Yaklaşma/Yol Kontrol Radar Simülatörü (ACC/APP) ile Meydan Kontrol Simülatör Sistemleri’nin, Esenboğa Havalimanı’nda bulunan DHMİ Simülatör ve Eğitim Tesisleri’ne kurulumunu gerçekleştirmiştir. Gerekli donanımların tedarik edilmesi, görsel sistem tasarımı, kurulum yapılacak ortamlarda gerekli tadilat, kurulum ile görüntü üreteci yazılımının bakım ve idamesi faaliyetleri yürütülmüştür. Bu çalışmada, DHMİ ve TÜBİTAK BİLGEM tarafından, “ATC Meydan Kontrol ve Yaklaşma/Yol Kontrol Radar Simülatörü (1. Safha) AR-GE Sözleşmesi” kapsamında geliştirilmiş model ve yazılımlar kullanılmıştır. Bu sistemin bir benzeri de Hava Trafik Kontrolörü Eğitim Simülatörü İstanbul Atatürk Havalimanı Yaygınlaştırma Projesi kapsamında, DHMİ’nin İstanbul Atatürk Havalimanı’nda bulunan eğitim tesislerine, 2018 yılının ikinci yarısının başında kabulleri tamamlanarak kurulmuştur.

HAVELSAN, askeri havacılık simülatörlerindeki derin tecrübesini, sivil alana da taşıyor.

Bu simülatör vasıtasıyla; meydan kule ve radar bölümleri dahil olmak üzere, DHMİ Hava Trafik Kontrolör Eğitimlerinin; temel, tazeleme, intibak ve ileri düzey aşamalarının gerçekleştirilebilmesi ve Hava Trafik Kontrol AR-GE çalışmalarının gerçekleştirilebilmesi, imkan dahilinde olmaktadır. Gelişen çeşitli durum senaryolarına göre, ilgili personelin, ICAO ve EUROCONTROL gibi uluslararası standartlarla uyumlu prosedürler çerçevesinde, karar verme ve algısal davranışlarının emniyetli bir biçimde iyileştirilerek alışılmış tepkileri otomatik olarak verebilmesi temin edilmektedir. Meydan kulesi benzetim ortamı ile eğitim alan personel, uçakların yerdeki hareketlerini, meydan kontrolünü ve acil durumları, gece ve gündüz, çeşitli meteorolojik şartlarda, etkin bir biçimde dikkate alabilmektedir.

2018 yılının üçüncü çeyreğinin sonlarında, TÜBİTAK ve DHMİ ile yapılan anlaşma neticesinde, ATC Meydan Kontrol ve Yaklaşma/Yol Kontrol Radar Simülatörü (atcTRsim)’ne ait teknoloji transferi tamamlanmış; simülatör kaynak kodları ile birlikte tüm kullanım, satış ve geliştirme hakları HAVELSAN’a ait hale gelmiştir. Aynı zaman diliminde, Hava Trafik Kontrolü Eğitim Simülatörü tedarikine yönelik Nişantaşı Üniversitesi ile yeni bir sözleşme imzalanmıştır.

Havacılıkta, emniyetin sağlanmasında kritik rol oynayan hava trafik kontrolörleri, atcTRsim ile iyi bir eğitim alıyorlar.

 

Sonuç

Beraber görev yapan hava aracı sayısı ve yeteneklerinin ve hava aracı tipi ve çeşitliliğinin her geçen gün artmasıyla askeri ve sivil havacılık operasyonlarının hacimleri genişlemektedir. Havacılık emniyetini ön plana alan verimli bir işletme anlayışının tesis edilmesinin de kritikliği ve önemi artmaktadır. Havacılık emniyetinin merkezinde, insan faktörleri ile ilgili hususların bulunduğu, yapılan çalışmalar neticesinde net bir biçimde ortaya konmuştur. Bu kapsamda, en başta hava araçlarını kullanan pilotların ve bakımını yapan teknisyenlerin ve havalimanlarında meydan kulede görev yapan hava kontrolör personelinin; bilgi, beceri, tecrübe seviyesinin en üst düzeyde tutulması için iyi bir eğitim almalarının çok önemli ve kritik olduğu tespit edilmiştir.

Maliyet etkin bir biçimde, çok çeşitli sayıda senaryo kapsamında, gerçek hayatta eğitim için oluşturulması çok pahalı ve çok zor; hatta bazı durumlar için imkansız olarak nitelendirilebilecek koşullarda, dış etkenlerden bağımsız, işlenen konuya tam konsantre bir şekilde eğitim faaliyetleri gerçekleştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu eğitimler sırasında, performans izleme, analiz, ölçme ve değerlendirme işlemlerini hızlı, nesnel ve karşılaştırılabilir bir konseptte gerçekleştirebilme imkanını sağlayan simülasyon ve simülatör çözümleri, her geçen gün havacılık alanındaki önemini daha da artırmakta ve sağlamlaştırmaktadır.

HAVELSAN, tüm bu tespitler ve değerlendirmeler ışığında, askeri alanda, uzun yıllara dayanan tecrübesini ve bilgi birikimini de kullanarak sivil havacılık alanında da eğitim ve simülasyon teknolojilerini etkin bir biçimde kullanan simülatör sistemlerini ve yolcu uçaklarında seyahat eden yolcuların konforunu artırmak için bilişim sistemlerini geliştirmeye, yoğun bir biçimde devam etmektedir.

3,770 toplam görüntüleme, 2 bugünkü görüntüleme