TEI, Turboşaft Motorunun Üretiminde Görev Alacak Ekosistemi Şekillendirmeye Başladı – MSI Dergisi: Türk Savunma ve Havacılık Sanayisinin Güncel Referans Bilgi Kaynağı ve Yenilik Habercisi

TEI, Turboşaft Motorunun Üretiminde Görev Alacak Ekosistemi Şekillendirmeye Başladı

30 Ocak 2018

MSI Dergisi’nin 154’üncü sayısında yayımlanan “TEI, Turboşaft Motorunun Üretiminde Görev Alacak Ekosistemi Şekillendirmeye Başladı” başlıklı özel haber, MSI Dergisi’nin İnternet sitesinde paylaşılmıştır:

 

Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSM) tarafından yürütülen Turboşaft Motor Geliştirme (TMG) projesinin ana yüklenicisi olan TEI, 18-19 Aralık tarihlerinde, Eskişehir’de düzenlediği Turboşaft Motor Alt Sistemleri Çalıştayı’nda, mevcut ve potansiyel tedarikçileri ile bir araya geldi. Proje kapsamında geliştirilmekte olan, Türkiye’nin ilk milli turboşaft motoru TS1400’ün güncel durumu ile ilgili çeşitli bilgilerin de paylaşıldığı etkinliğe, 250 firmadan, yaklaşık 550 temsilci katıldı.

 

TMG projesi, SSM tarafından yürütülen Özgün Helikopter Programı’nda ihtiyaç duyulan motorun geliştirilmesi maksadıyla başlatıldı. SSM ve TEI arasındaki ana yüklenicilik sözleşmesi ise 8 Mart 2017’de imzalandı. Proje için öngörülen süre, sertifikasyon süreçleri de dâhil olmak üzere, 8 yıl. Projenin ilk aşamasında, 2 yıl içerisinde, çekirdek olarak nitelendirilen bir motorun geliştirilmesi planlansa da TEI, bu motoru, 1 yıldan daha kısa sürede geliştirmeyi başardı.

 

Diğer Türbin Motorlarının da Yolu Açılıyor

Proje sonucunda, nihai olarak ortaya çıkacak motor, 1.400 şaft beygir gücü (shp)’ne sahip olacak. Ana şaftı, 23.000 devir/dakikaya kadar hızlanabilecek olan motor, 20.000 ft azami irtifada çalışabilecek. Motorun öne çıkan bazı teknik özellikleri ise şunlar:

– Dövme titanyumdan üretilmiş iki kademeli radyal kompresör,

– Termal bariyer kaplamalı (TBC) ve ters akışlı yanma odaları,

– Tek kristal dökme kanatçıklı kompresör türbini ve

– Soğutmasız kanatçıklı ve 2 kademeli eksenel güç türbini.

TMG projesi ile aynı zamanda şunlar amaçlanıyor:

– Kurulacak test altyapısının, 2.000 beygir gücüne kadar gaz türbin motoru geliştirme projelerinde kullanılması,

– Motorlar için malzeme veri tabanı oluşturulması,

– Yerli yan sanayinin güçlendirilmesi,

– Tasarım ve test yazılımlarının geliştirilmesi ve

– Motor sertifikasyonu tecrübesi kazanılması.

Ayrıca tasarlanacak motorun, ileride geliştirilecek türevlerinin ve bu motorun ana bileşenlerini ya da teknolojisini kullanacak yeni motorların; T129 ATAK, HÜRJET, TF-X ve çeşitli insansız hava araçları gibi platformlarda da kullanılması hedefleniyor.

TS1400 turboşaft motorunun ileride geliştirilecek türevlerinin; T129 ATAK, HÜRJET, TF-X ve çeşitli insansız hava araçları gibi platformlarda da kullanılması hedefleniyor. Motorun kesiti, türbin tarafından görülüyor.

 

Yetenekler Buluşuyor

TMG projesinde ihtiyaç duyulacak alt sistemlerin, yurt içinden tedarik imkânlarının konuşulması maksadıyla düzenlenen çalıştay; SSM’nin himayesinde, Erciyes Teknopark, Teknopark İstanbul, Eskişehir Ticaret Odası ve Eskişehir Sanayi Odası’nın desteğiyle gerçekleştirildi. Çalıştayın ilk gününde, TEI ve SSM yetkilileri tarafından, çeşitli sunumlar yapıldı.

Projeye ilgi duyan firmalar açısından kapsamlı bir iletişim faaliyeti şeklinde geçen etkinliğin ikinci günü ise TEI ile katılımcı firmalar arasında, toplam 170 ikili görüşme gerçekleştirildi. Ayrıca 200 firma da kendi aralarında ikili olarak görüştüler. Görüşmelerin ana konuları ise motor alt sistemleri, sayısal motor kontrol sistemleri, test, teknoloji kazanımı, imalat ve özel prosesler oldu.

TEI, Alt Yüklenicilerini, Bir Üst Seviyeye Taşımak İstiyor

Çalıştayın açılış oturumunda, ilk konuşmayı, TEI Genel Müdürü Prof. Dr. Mahmut Faruk Akşit yaptı. Prof. Dr. Akşit, çalıştayın amacını şu şekilde özetledi: “Türkiye’de bu işe el verebilecek, destek verebilecek herkese ihtiyacımız var. Aksi takdirde ya bunları kendi başımıza yapmak zorunda kalacağız ya da yurt dışından alıp kullanmak zorunda kalacağız ki bu çalıştayın gayesi, bu motorun üzerinde çalışacak her bir alt sistemimizi; Türkiye’nin imkânları ile Türkiye’nin zekâ teri ile sanayicimizin alın teri ile Türkiye’de gerçekleştirmek.”

Prof. Dr. Akşit, TEI’nin sanayileşme politikaları ile ilgili, daha önce düzenlenen benzer etkinliklerde dile getirdiği bir konuyu da şu şekilde hatırlattı: “Biz bu motorun ana yüklenicisiyiz, doğru. Motorun çekirdek teknolojilerini geliştirmek, bizim sorumluluğumuz ve bunu yapıyoruz. Ama motorun üstünde, ihtiyacımız olan bir sürü alt sistem var… Artık yan sanayicimizi bir üst seviyeye çıkarıp, sadece talaşlı imalat yapar, saatli iş yapar durumdan; teknoloji üretir, alt sistem üretir, tasarlar ve geliştirir hâle getirmek istediğimizi söylemiştim. İşte bugün o gün. Söz verdiğimi yerine getiriyorum. Kablo, konnektör, türbin, boru, başlatma sistemleri, startör, alternatör, pompalar, küçük dişli kutuları gibi, motorun üzerinde dünya kadar yapılacak iş var. Bunu mümkün olduğu kadar, bu salonda bulunan sanayicilerimizin yapmasını istiyoruz.”

 

TEI’nin Teşvikleri

Prof. Dr. Akşit, projede yer almak isteyen firmaları, çeşitli şekillerde destekleyeceklerini de şu sözlerle ifade etti: “Eğer siz gayret gösterir ve bu alt sistemleri Türkiye’de yapmak için çalışma başlatırsanız biraz da kendiniz elinizi taşın altına koyacaksınız. Biz de size yardımcı olacağız. Birincisi, zaten parayı biz vereceğiz proje kapsamında. İkincisi, ben de destek sözü veriyorum. Siz yeterli olgunluğa ulaştığınızda, sertifika almanız için, en büyük desteği biz vereceğiz; gerekirse eğitim vereceğiz. Zaten şunu gururla söyleyebilirim: Ekim 2017 itibarı ile dünyada en fazla NADCAP onaylı, sertifikalı özel proses yeteneğine sahip firma TEI’dir. Dünya birincisiyiz bu konuda. Sizlere de yardımcı oluruz; hep beraber, ülke olarak da dünya birincisi hâline geliriz.”

TEI, TF-X İçin de Teklifini Verdi

Prof. Dr. Akşit, bu projede görev almaya istekli olan alt yüklenicileri daha da heveslendirecek bir gelişmeyi de şu şekilde duyurdu: “Hemen peşinden, çok daha büyüğü geliyor. Geçen Cuma itibarı ile milli muharip uçağımızın motor teklifini verdik… Tabii ihale süreci devam ediyor. Eğer ihale bizde kalırsa bizimle beraber bu turboşaft motoruna altyapı geliştiren firmaların hemen bir sonraki işi de daha büyüğünde çalışmak olacak.”

Gaz Türbini Ekosistemi Şekilleniyor

Açılışın bir sonraki konuşmacısı, Savunma Sanayii Müsteşar Yardımcısı Mustafa Murat Şeker, motor geliştirme konusunun, Türkiye’nin savunma ve havacılık alanındaki pek çok farklı projesinde bir problem sahası olduğunun altını çizdi. Türkiye’de çeşitli ana yüklenicilerin etrafında şekillenen kümelere değinerek devam eden Şeker, TEI etrafında şekillenmesi muhtemel bir oluşumun da sinyallerini verdi: “Biz istiyoruz ki TEI’nin de etrafında bir ekosistem, benzer bir yapıyı oluşturalım. Buradaki bu ekosistem ile hep beraber büyüyelim. Çünkü bu motoru yaparken, yine platformlarda olduğu gibi, her bir parçayı dışarıdan toplayıp birleştirmek değil hedefimiz. Yani bu motoru yaparken bütün hedefimiz; içerisindeki tahliye sisteminden tutun; yakıta, yağlamaya, sayısal kontrol sistemine, dişli kutusuna kadar bütün alt sistemlerini, burada yapabilmek ve motora %100 sahip olabilmek.”

Şeker, çalıştayın, ekosisteme olan katkılarını şu sözleri ile aktardı: “Bizim ülkemizde, doğru kişileri bir araya getirme sorunumuz var. Belirli yetenekler, belirli yerlerde mevcut. Ama siz bir iş yaparken o yeteneklerin farkında değilsiniz. İşte o yüzden bu tip ortamlar, herkese bir fırsat sağlamış oluyor. Burada TEI ne beklediğini anlatacak. Buraya gelen katılımcılarımız da neyi yapabileceklerini anlatacak.”

4 Aşamalı Proje

Savunma Sanayii Müsteşarlığı Elektronik Alt Sistemler Müdürü Özden Apaydın da proje ile ilgili çeşitli bilgiler paylaştı. Apaydın, projenin süreçleri ile ilgili şunları belirtti: “Projemiz, 4 ana aşamadan oluşuyor. Her bir aşamada, bir motor ortaya çıkacak. Bu çıkan motorlar da sürekli iyileştirilecek ve 5’inci yılda, nihai bir motora ulaşacağız. 5’inci yıldan sonra da sertifikasyon faaliyetine gireceğiz. Ve projemiz, aslında bir spiral döngü. Sürekli, her bir aşamada, çok sayıda motor üretilecek.”

Apaydın, SSM’nin TMG projesine yönelik desteklerini ise şu şekilde ifade etti: “Sayısal kontrol sistemi, aksesuar, dişli kutusu ve teknoloji kazanım konuları, bizim de öncelikle yatırımını ve geliştirmesini karşılamayı planladığımız konular. Bunların haricinde, özel konular çıkabilir mi? Evet, onları da müsteşarlık olarak destekleyeceğiz.”

Etkinlik, açılış oturumunun ardından, basına kapalı olarak devam etti.

 

2,778 toplam görüntüleme, 6 bugünkü görüntüleme